Góc nhìn: Trí tuệ

9
61

Trong chương I của Sáng Thế Ký có một đoạn về ngày thứ 6 tạo dựng nhân loại như sau: “…. Và Thiên Chúa phán với họ: “Hãy sinh sôi nảy nở thật nhiều, cho đầy mặt đất, và thống trị mặt đất. Hãy làm bá chủ cá biển, chim trời, và mọi giống vật bò trên mặt đất.”“. Tất nhiên, đây là một sản phẩm viết của một con người tên là Moses bằng tiếng Hebrew, nhưng nó cho thấy khát vọng thống trị hành tinh của con người từ khi chúng ta hiện diện trên trái đất này. Con người vượt lên những sinh vật khác đơn giản vì chúng ta có trí tuệ, thứ tài sản vô giá trí tuệ này cho phép chúng ta làm được những việc vốn dĩ thuộc về quyền năng của tự nhiên, đặt mọi sinh vật khác dưới sự kiểm soát của mình. Đáng tiếc, đó chỉ còn là câu chuyện của hàng ngàn năm trước và một tương lai ngắn nữa thôi.

Năm 1956, thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” (artificial intelligence – AI) được nhắc đến lần đầu tiên tại hội nghị Dartmouth và nhanh chóng trở thành một môn khoa học. Năm 1997, Deep Blue – máy tính chơi cờ của IBM, đã đánh bại Garry Kimovich Kasparov – nhà vô địch cờ vua thế giới trong 6 ván liên tiếp. Đây là một sự kiện mang ý nghĩa quan trọng khi nó chính thức đánh dấu việc con người đã không còn độc tôn trong lĩnh vực chơi cờ và dần về sau này là đọc chữ viết tay, thứ nhiều thập kỷ trước đó vẫn là “đặc quyền” của chúng ta. Nói trí tuệ nhân tạo là một cuộc cách mạng có lẽ không sai, cuộc cách mạng đó nhằm sao chép cách làm việc của một vật khó mô phỏng nhất, đó là bộ não con người – thứ vẫn còn chứa đựng vô số bí ẩn.

Trong khoảng một thập kỷ gần đây, lĩnh vực khoa học trí tuệ nhân tạo đã đạt được những bước tiến vượt bậc. Gần như tất cả sản phẩm và dịch vụ của các công ty big four về công nghệ là Facebook, Google, Apple và Amazon đều vận hành với sự hỗ trợ của AI. Nếu DeepMind của Google đang ứng dụng vào lĩnh vực xe tự hành Waymo và nhận diện giọng nói thì trí tuệ nhân tạo của Facebook được sử dụng để nhận diện hình ảnh trong khi Amazon sử dụng AI để quản trị toàn bộ các hoạt động kinh doanh. Apple vẫn là một ẩn số khi những hoạt động nghiên cứu và phát triển AI của hãng này gần như không tiết lộ bất cứ một thông tin gì ra thị trường. Mặc dù vậy, dẫu là các phân nhánh khác nhau trong kỹ thuật trí tuệ nhân tạo như machine learning (học máy) / deep learning (học sâu), fuzzy logic (logic mờ) hay probabilistic reasoning (suy luận bất xác) thì chúng đều góp phần tạo nên những cỗ máy có suy nghĩ ngày càng “giống với con người hơn”.

Không thể phủ nhận những ưu thế vượt trội mà trí tuệ nhân tạo có thể mang lại cho cuộc sống của con người khi ứng dụng của nó là vô hạn trong tất cả các lĩnh vực. Những nhân viên lễ tân có thể mắc những sai phạm rất con người của Softbank đang dần được thay thế bằng robot phục vụ – thứ gần như hoàn hảo hóa mọi quy tắc của ngành du lịch và khác sạn. Dubai đặt mục tiêu của đến năm 2035, 25% cảnh sát của quốc gia này sẽ là robot, nó sẽ là một điểm nhấn trong nỗ lực nâng cao tính minh bạch và tuân thủ của hệ thống tư pháp. Có một câu chuyện khi người ta đặt câu rằng “nếu có một điều ước và chỉ có thể đạt được ½ điều ước đó thì chúng ta sẽ ước gì?”, một nhà thông thái đã ước ông có thể đọc hết tất cả mọi cuốn sách của nhân loại. Nhưng đó đã không còn là chuyện mơ ước; trước đây, để có những bước đột phá trong khoa học chúng ta phải chờ đợi sự xuất hiện của những bộ óc vĩ đại có mức IQ xuất chúng như Albert Einstein, Leonardo Da Vince hay Stephen Hawking nhưng hiện nay với những trí tuệ có thể nắm bắt mọi tinh hoa trên thế giới, con người có thể giảm thời gian phát kiến ra những đột phá từ hàng trăm năm xuống còn thập kỷ hay tính bằng năm.

Khi chúng ta vẫn còn đang bàn tán về 4.0 và mỉa mai những tầm nhìn rất thiết thực để đạt điều đó thì tại Dubai và Nhật Bản, tầm nhìn về một xã hội 5.0 bắt đầu được đề cập đến. Đó được mô tả là “một xã hội lấy con người là trung tâm; là xã hội cân bằng giữa phát triển về kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội bằng hệ thống tích hợp cao giữa không gian ảo và không gian thực”, trong đó trí tuệ nhân tạo giữ vai trò trung tâm điều tiết những vấn đề xã hội. Nhật Bản đang phải đối mặt với nạn già hóa dân số, theo báo cáo của Goldman Sach, một sự thật đáng buồn rằng đất nước mặt trời mọc là một trong số ít quốc gia có số lượng vật nuôi được đăng ký cao hơn số lượng trẻ em dưới 15 tuổi. Trong kinh tế học, già hóa dân số có nghĩa là sẽ giảm động lực thúc đẩy kinh tế và là rủi ro không hề nhỏ đối với các khoản nợ công phải trả. Một trong những chính sách nhằm giải quyết vấn đề này của Thủ tướng Abe Shinzo đó là chương trình Womenomics (chính sách kinh tế hướng tới phụ nữ); theo đó, phụ nữ Nhật trước đây có xu hướng ở nhà làm công việc nội trơ sẽ được thúc đẩy để quay trở lại làm việc. Và lời giải cho bài toán này sẽ nằm trong tay công nghệ khi sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cho phép phụ nữ có thể làm việc từ xa trong khi vẫn có thể chăm sóc con cái và gia đình. Nhật Bản kì vọng với tỉ lệ nam nữ cùng đi làm đạt đến mức trung bình theo chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) thì họ có thể nâng GDP lên 15%. Phân tích như vậy để có thể thấy tầm quan trọng của công nghệ trong việc giải quyết những vấn đề vĩ mô; đặc biệt lo ngại gần đây của Masayoshi Son – nhà sáng lập Soft Bank về việc Nhật Bản bị tụt hậu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo là một minh chứng cho điều đó.

Cũng như mọi thứ khác có thể là chìa khóa dẫn dắt đến sự phát triển, cuộc chạy đua AI trở nên rất nóng trong những năm gần đây. Hoa Kỳ luôn là kẻ dẫn đầu trong tất cả xu hướng về công nghệ bên cạnh những cái tên khác là Đức, Canada, Nhật Bản nhưng còn một quốc gia khác đang bám rất sát họ, đó chính là Trung Quốc. IBM có thể sở hữu số lượng bản quyền trí tuệ nhân tạo lớn nhất với 8.290 bản quyền, theo sau là Microsoft với 5.930 tính đến tháng 6/2019 nhưng người Trung lại đang sở hữu 17 trong số 20 cơ sở học thuật đứng đầu nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, và 10 trong số 20 ấn bản hàng đầu về AI. Thậm chí, các nhà đầu tư tính toán nếu đầu tư vào dữ liệu vào các cơ sở ở Trung Quốc thì có khả năng đạt đươc hiệu suất đầu tư cao hơn hẳn so với Hoa Kỳ và các nước khác. Có một sự thật khá thú vị là cha đẻ của dự án Google Brain, Giáo sư Andrew Ng – một cái tên rất nổi tiếng trong giới học thuật AI hiện nay đang làm việc cho Baidu – công cụ tìm kiếm lớn nhất Trung Quốc.

Deep learning (học sâu) được đánh giá là kỹ thuật AI tăng trưởng nhanh nhất 175% trong giai đoạn 2013 – 2016, có nghĩa là máy tính ngày càng học và hiểu con người nhanh và nhiều hơn. Kế hợp với big data (dữ liệu lớn), trí tuệ nhân tạo có thể đưa ra các quyết định lý tính dựa vào chứng cứ dữ liệu. Câu hỏi đặt ra là “liệu khi trí tuệ nhân tạo độc lập trong việc đưa ra quyết định thì những quyết định này có khi nào sẽ đi ngược lại lợi ích của con người không?” Hoàn toàn có khả năng đó. Con người có xu hướng sợ những gì chúng ta không thể hiểu, chúng ta tạo ra mọi thứ, ban cho chúng những quyền năng và cuối cùng sợ hãi vì không thể kiểm soát được quyền năng của chúng. Năm 2017, Sophia, robot có trí tuệ nhân tạo đầu tiên được cấp quyền công dân của Dubai, đã không ít lần phải làm giới tinh hoa khiếp sợ khi “nửa đùa nửa thật” nói sẽ hủy diệt loài người hoặc bày tỏ ý định thống trị thế giới. Facebook đã từng phải tắt những hệ thống trí tuệ nhân tạo khi chúng giao tiếp với nhau bằng ngôn ngữ mà con người không thể hiểu được.

Có bao giờ chúng ta nhận ra được sự trùng hợp khi đang nói chuyện với bạn bè về một vấn đề trước một điện thoại có cài ứng dụng Facebook và ít lâu sau đó nhận được những dòng feed quảng cáo về đúng đề tài đó. Các nhà phê bình đã ví mức án phạt kỷ lục 5 tỷ USD của Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) đối với vụ thu thập thông tin dữ liệu người dùng Cambridge Analytica của Facebook chỉ đáng là “muỗi đốt inox” so với doanh thu 19 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm của hãng công nghệ này, và án phạt không có ý nghĩa gì hơn là một “tấm vé” cho việc tiếp tục thu thập dữ liệu người dùng. Trong thông điệp gửi nhân viên Deutsche Bank sau quyết định sa thải 18.000 nhân viên, CEO Christian Sewing đã phải thừa nhận việc ứng dụng công nghệ nhằm làm giảm bớt áp lực chi phí cho ngân hàng này. Các báo cáo về nhân sự chỉ ra, đến năm 2020 sẽ có khoảng 5 triệu việc làm biến mất vì được thay thế bởi máy móc. Vụ biểu tình đình đám gần đây của các nhân viên công ty Amazon liên quan đến sự kiện Amazon Prime Day cho thấy một thực tế rằng không phải quyền lợi của người lao động bị thiệt thòi mà chính công nghệ hay nói cách khác là ứng dụng trí tuệ nhân tạo thiếu “tình người” trong quản lý nhân sự của Amazon đã gây ra tình trạng này.

Nói như thể không phải đổ tất cả mọi tội lỗi cho công nghệ. Công nghệ làm biến mất những kỹ sư trong nhà xưởng nhưng bù lại cho nhân loại bằng công việc của những kỹ sư máy tính, khái niệm “phi công” giờ đây có thể mở rộng cho lĩnh vực máy bay không người lái; một số người mất đi công việc ở công sở nhưng một số khác lại kiếm được công việc có thể làm tại nhà thông qua các tiện tích IoT (internet vạn vật). Trong thời gian ngắn hạn trước mắt, trí tuệ nhân tạo về bản chất cũng hoàn toàn không thể thay thế con người nhất là trong những lĩnh vực kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật như chế tác nước hoa khi đòi hỏi nghệ nhân phải có khả năng phân biệt được những nhóm mùi tích cực và tiêu cực hay như trong những nhóm ngành nghệ thuật và tâm lý. Nhưng có lẽ, khi trí tuệ nhân tạo bắt đầu có cảm xúc, hiểu được mọi góc khuất trong bản chất của con người, nền văn minh hiện nay có thể sẽ gặp phải một khúc cua vô cùng khó khăn.

“Các cỗ máy quá thông minh có thể khiến cho giá trị của con người chỉ ngang bằng với những con vật nuôi, chúng khiến cho con người khiếp sợ và đe dọa nền văn minh nhân loại” – Elon Musk

“Trí tuệ nhân tạo là tương lai, không chỉ cho Nga mà cả loài người. Nó mang đến những cơ hội lớn nhưng cùng với đó là các mối đe dọa khó đoán định. Bất kì ai trở thành người dẫn đầu trong lĩnh vực này sẽ trở thành lãnh đạo của thế giới” – Tổng thống Putin

Và cuối cùng là một câu hỏi triết học nên được nghĩ đến “con người sẽ còn là gì nếu có sự xuất hiện của một chủng loài khác thông minh hơn hẳn và hiểu mọi thứ về chúng ta?”

Post ngày: 2019-07-19 13:04:04Lượt like: 66Lượt share: 10
Nguồn: FB Steven Tran

Theo dõi
Thông báo
guest
9 Comments
cũ nhất
mới nhất nhiều bình chọn
Inline Feedbacks
View all comments
Steven Tran
Steven Tran
1 year ago

Vinh Pham Van As your wish.

Vinh Pham Van
Vinh Pham Van
1 year ago

Bài này có vẻ do AI viết các thông tin như vậy người thường đâu có

Phạm Tiến Khoa
Phạm Tiến Khoa
1 year ago

Bên cạnh những thành tựu thường có những nguy cơ. Khi phát hiện ra nguyên tử, đó là thành tựu, áp dụng thành tựu đó vào việc chế tạo bom nguyên tử thì đó lại là nguy cơ. Trí tuệ nhân tạo cũng vậy. Lính robot sẽ thay thế người lính hiện nay, nguy cơ sẽ là gì?

Ta Duc
Ta Duc
1 year ago

Bạn Steven Tran viết bài này có chiều sâu quá

Phan Ngọc Anh
Phan Ngọc Anh
1 year ago

Sao bữa e hỏi a nói viết về Iran mà?

Nguyễn Thế Anh
Nguyễn Thế Anh
1 year ago

Cứ thấy a đăng bài là phải đồ bơi, bình khí nén. Chứ lướt lướt thì đọc phí bài

Ngọc Hà Phạm
Ngọc Hà Phạm
1 year ago

Chỉ có con người nào mang trí tuệ của Giáo lý đạo Phật Thiền tông mới khống chế và thoát ra được mối đe dọa do chính loài người gây ra.

Hà An Yên
Hà An Yên
1 year ago

Xin bài nha em.