Tục bó chân ở Trung Quốc vào triều Tống như thế nào?

0
151

r/AskHistorians
u/Bearjew94 (3 points)

[LỊCH SỬ TỤC BÓ CHÂN Ở TRUNG QUỐC]
Tục bó chân ở Trung Quốc vào triều Tống như thế nào?

Tôi đã đọc các tài liệu rằng tục này bắt đầu từ cuối triều đại nhà Đường và phổ biến vào thời nhà Minh. Tôi cũng đã nghe nói rằng sự xâm lược và cai trị của Mông Cổ đã khiến nhiều người phải làm vậy. Nhưng tôi không thể tìm được nhiều thông tin về đề tài này giữa khoảng thời gian đó. Ví dụ như trong thời nhà Tống chẳng hạn:

Có phải chỉ giới hạn trong tầng lớp thượng lưu?

Có phải những người phụ nữ bị ép phải làm vậy?

Trẻ em có phải làm vậy không?

Nếu một phụ nữ thuộc tầng lớp thượng lưu không bó chân thì có phải điều đáng hổ thẹn không?

Phụ nữ người Hán ở trong vùng đất nhà Liêu và nhà Kim cai trị có thực hiện tập tục này không?

Và tập tục này đã thay đổi như thế nào trong suốt triều đại này?
____________________
Link Reddit: https://redd(.)it/c06y7a
____________________
u/KippyPowers (10 points)

Đây là một câu hỏi thú vị, nhưng để trả lời, tôi nghĩ rằng tôi sẽ giải thích chung về tập tục này.

Trái ngược với sự ngộ nhận của nhiều người ngoài Trung Quốc và Đài Loan, việc bó chân mới thực sự trở nên phổ biến với phụ nữ Trung Quốc trong triều Thanh (các vị hoàng đế Mãn Thanh luôn cố gắng cấm đoán việc này, vì phụ nữ người Mãn không có tập tục bó chân). Ở triều Thanh, tục bó chân trở thành một tục lệ thể hiện sự cao quý của phụ nữ người Hán (dù vậy, chỉ có một tỉ lệ rất nhỏ trên tổng số cả nước). Ngay cả khi phong tục này trở nên phổ biến nhất ở thời Thanh (nửa sau thế kỉ 18), không phải tất cả phụ nữ nào cũng làm vậy, dù có một số ước tính rằng số lượng nhiều nhất lên tới 50%. Ở miền Nam, những người phụ nữ nông dân thường không bó chân vì thường làm việc đồng áng bằng chân trần, đặc biệt ở các nơi như Quảng Đông, Quảng Tây. Trên thực tế, nhiều phụ nữ chỉ đơn giản là quấn chân mình lại mà không cần bẻ chân để định hình, vì vậy có thể cởi ra và không có bất kỳ đau đớn nào. Dù thế nào, việc bó chân vẫn là một đặc trưng của người Hán ở cuối thời Thanh, như nhà nhân chủng học Melissa Brown nói.

Việc bó chân được cho là bắt đầu từ thời Đường, nhưng ngay từ trước thời Đường, đã có nhiều câu chuyện (*) mà bàn chân nhỏ trở thành biểu tượng của cái đẹp (dù lịch sử ghi nhận sớm nhất là vào thời Tống). Việc bó chân bắt nguồn từ hoàng gia và cuối cùng truyền đến tầng lớp thượng lưu. Đến cuối thời nhà Tống, chuyện này đã trở nên phổ biến nhưng vẫn chưa lan rộng trên cả nước. Đây là một điều cần lưu ý về việc bó chân. Về sau, tập tục này trở thành truyền thống địa phương ở các tỉnh phía bắc (đặc biệt là Sơn Tây, nơi là “thánh địa” của việc bó chân).

Những vị hoàng đế nhà Nguyên khuyến khích tập tục này (với người Hán). Vào thời nhà Minh, tập tục này bắt đầu lan rộng khắp cả nước. Vào cuối thời Minh/đầu nhà Thanh, việc bó chân đã thực sự lan rộng khắp dân gian, và những gia đình tầng lớp thấp coi đây là cơ hội để tăng địa vị xã hội (*như gả con gái vào nhà giàu chẳng hạn).

Chốt lại, trong thời nhà Tống, việc bó chân chỉ có ở tầng lớp quý tộc, nhưng mãi đến thời Nam Tống mới thực sự trở nên phổ biến trong giới thượng lưu.

Việc bó chân bắt nguồn từ các tiêu chuẩn về cái đẹp do đàn ông đặt ra, tuy nhiên phụ nữ mới là những người phải thực hiện. Đàn ông không bao giờ bó chân cho phụ nữ mà là những người mẹ sẽ bó chân cho con gái mình. Các tiểu thư quý tộc sẽ được bắt đầu bó từ 5 đến 7 tuổi. Có 3 lí do:
1. Xương của trẻ con tuổi này vẫn còn khá mềm và linh hoạt.
2. “Khí” (氣) của họ đã bắt đầu nảy nở.
3. Tâm trí đã đủ trưởng thành để chịu đựng sự đau đớn trong thời gian dài.

Mất 2 năm để bó và định hình trước khi đôi chân có được hình dạng cố định (điều này cũng phụ thuộc vào thời đại; trong thời Tống, đôi chân chỉ bó cho nhỏ lại. Vào thời Minh, chân phải được bó thành hình cong và nhọn).

Tôi đề cử vài cuốn sách hay về tục bó chân như Aching For Beauty: Footbinding in China của Wang Ping. Cuốn sách này không tổng hợp các dữ kiện lịch sử, mà đa phần viết về các khám phá thực tiễn trong xã hội. Ngoài ra còn có Dorothy Ko là tác giả cuốn Cinderella’s Sisters: A Revisionist History of Footbinding, đề cập đến lịch sử chi tiết hơn về tập tục này.

> u/Bearjew94 (1 point)

Khi bạn nói về các địa phương phía bắc, ý bạn là gì? Chắc bạn có tính đến khu vực xung quanh phủ Khai Phong, nhưng tập tục này có lan truyền đến phía bắc như Bắc Kinh không? Và việc này có phổ biến đến phía nam như đồng bằng sông Dương Tử, đặc biệt là Hàng Châu không?

Và khi bạn nói phong tục đã trở nên phổ biến ở những khu vực này, thì phổ biến ở mức độ nào? Bó chân có làm cho phụ nữ quý tộc gia tăng địa vị của mình không, và nếu không bó thì có phải là điều đáng hổ thẹn không?

>> u/KippyPowers (7 points)

Tôi không chắc chắn 100% về phong tục này lan truyền đến phía bắc ở mức độ nào. Điều tôi muốn nói là, tục bó chân được ghi chép sớm nhất từ thời nhà Tống, và rất lâu sau mới phổ biến ở miền nam. Những bàn chân nhỏ nhất được ghi nhận là ở Sơn Đông, Hà Bắc và Sơn Tây (phía Bắc Trung Quốc).

Vào thời nhà Tống, dường như tục này không phổ biến đến mức mà nếu không bó chân thì sẽ là một nỗi xấu hổ của phụ nữ, theo như lịch sử mà tôi đã trích dẫn. Vào cuối thời Tống, tục này khá phổ biến trong giới thượng lưu, nhưng có lẽ không có đôi chân bị bó cũng không hề gì. Việc bó chân tiếp tục phổ biến trong giới quý tộc thời Minh và lan truyền đến tầng lớp thường dân vào khoảng cuối Minh và thời Thanh. Trong thời nhà Thanh, phong tục này phát triển mạnh mẽ vì phụ nữ tầng lớp thấp kém sẽ bó chân họ với mong muốn gia tăng địa vị của mình thông qua hôn nhân, còn những người trong tầng lớp thượng lưu bó chân để thể hiện sự cao quý.
____________________
TL;DR: Tục bó chân:

– có thể bắt nguồn từ thời Đường hoặc Ngũ Đại Thập Quốc
– thời Tống: chỉ trong giới quý tộc, chỉ bó nhỏ lại
– thời Nguyên: khuyến khính nữ tử người Hán bó chân
– thời Minh: bắt đầu truyền ra dân gian, bó cong và nhọn
– thời Thanh: rất phổ biến, người Mãn bị cấm (nhưng một số người vẫn lén bó chân)

Translator’s note:

(*) Một số điển tích/giai thoại:
– Triều Nam Tề thời Nam Bắc triều Trung Quốc, có nàng Phan Phi là sủng phi của Đông Hôn Hầu Tiêu Bảo Quyển. Sủng ái Phan Phi, Hầu sai người khảm sen vàng trên thềm ngọc, cho nàng đi lại để ngắm nhìn. Đôi chân nàng lướt trên thềm ngọc, giống như nàng đi đến đâu, hoa sen nở đến đấy. Hầu trầm trồ: “Tiên tử hạ phàm, bộ bộ sinh liên”
– Thời Nam Đường, Lý Hậu Chủ xây đài sen sáu thước cho một phi tần là nàng Yểu nương. Nàng bó chân hình trăng non, múa trên đài sen. Các cung nhân muốn được vua yêu, cũng bắt chước làm theo.
____________________
Dịch bởi Mỹ Giang Nguyễn
________________________________

Theo dõi
Thông báo
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments