Ngôn ngữ nào có số đếm thú vị nhất?

19
401

Hỏi: Ngôn ngữ nào có số đếm thú vị nhất?
Người trả lời: Oscar Tay, dạy ngoại ngữ


Tiếng Anh, thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu, sử dụng hệ đếm thập phân: đếm theo đơn vị mười. Hai mươi là “twenty”, có gốc từ tiếng Germanic nguyên thủy là *twai tigiwiz, nghĩa là “hai lần mười”.
Như thế, ba mươi là *þrīz tigiwiz, biến thành “thirty”, bốn mươi là *fedwōr tigiwiz, biến thành “forty”, năm mươi là *fimf tigiwiz. Cứ như thế, cho đến chín mươi là *niwun tigiwiz. Số một trăm trong tiếng Germanic nguyên thủy là *hundaradą, cho ra từ tiếng Anh “hundred”.

*Hundaradą trên thực tế cũng liên quan tới hệ thập phân. Từ này có hai thành phần là *hundą (“100”) và *radą (“đếm”), thành phần đầu tiên được thừa kế từ *ḱm̥tom trong tiếng Ấn-Âu nguyên thủy – đây cũng là gốc của chữ centum trong tiếng Latin, và chữ śata trong tiếng Sanskrit sau khi biến âm hơi phức tạp.

[Ảnh 1] Bản đồ nguồn gốc từ vựng của chữ “một trăm” tại Châu Âu. Các chữ trong vùng màu cam đều có chung gốc *ḱm̥tom. Ảnh từ Reddit (https://www.reddit.com/r/etymologymaps/comments/5y6y3u/etymology_for_the_word_hundred_in_european/).

Có lẽ ban đầu *ḱm̥tom có một chữ d ở đầu: *dḱm̥tom. Như thế đây sẽ là một dạng của *dḱm̥, gốc Ấn-Âu của “ten”: vậy chúng ta có “mười lần mười”.

Một chữ khác có gốc từ *dḱm̥ là “decimal”, nghĩa là thập phân, như thế chúng ta lại trở về nguồn. Hệ thập phân không chỉ là quy ước toán học mà người nói tiếng Anh sử dụng, nó còn chính là một phần trong tiếng Anh.

Điều này không có nghĩa là hệ thập phân là hệ đếm duy nhất, hay hệ đếm tối ưu. Một hệ đếm khác có ý nghĩa toán học hơn là hệ thập nhị phân (duodecimal, đếm theo đơn vị 12).

Một vấn đề trong hệ thập phân là một phần ba được viết là 0,33333… và hai phần ba là 0,66667… – đều là những số khó. Còn hệ thập nhị phân không gặp vấn đề: một phần ba là 0,4 thay vì 0,33333…; một phần bốn là 0,3 thay vì 0,25. Có vấn đề là một phần năm tương đương với 0,25 nhưng nhìn chung vẫn đơn giản hơn so với cách viết của hệ thập phân.

[Ảnh 2] Một ví dụ của bảng nhân theo hệ thập nhị phân (https://en.wikipedia.org/wiki/Duodecimal#/media/File:Dozenal_multiplication_table.png)

Người La Mã – thường sử dụng hệ thập phân – đã quyết định tận dụng cả hai và vẫn dùng hệ thập phân để đếm, nhưng dùng hệ thập nhị phân để viết phân số. Thói quen này xuất hiện ở một số đơn vị đo hoàng gia (imperial units) có gốc từ La Mã: một inch bằng 1/12 của foot, và một ounce trước kia bằng 1/12 của pound.

Bản thân từ “duodecimal” (thập nhị phân) cũng do La Mã truyền lại cho tiếng Anh. Khi tiếng Latin chuyển thành tiếng Pháp, từ “duodecimal” được rút gọn thành doze, đây là gốc của từ dozaine trong tiếng Pháp cổ và “dozen” trong tiếng Anh.

Tiếng Pháp, như một nhóm các ngôn ngữ Châu Âu khác, sử dụng hệ nhị thập phân (vingesimal, đếm theo đơn vị 20) cho các số từ 50 trở lên. Bạn không nói “bảy mươi lăm” trong tiếng pháp, không, bạn phải dùng soixante-quinze (“sáu mươi – mười lăm”). Tuy nhiên có một số nước nói tiếng Pháp thích dùng hẳn hệ thập phân, nên đừng bất ngờ nếu bạn nghe septante-cinq (bảy mươi lăm) khi đi du lịch ở Thụy Sĩ.

Tiếng Đan Mạch còn kỳ cục hơn khi dùng hệ nhị thập phân. Có ai cần nói “bảy mươi tám” đâu, họ thích nói otteoghalvfjerdsindstyve, dịch ra là “tám cộng bốn lần hai mươi trừ đi một nửa hai mươi nữa” – nghĩa là 8+4(20)−1/2(20).

Tôi đoán rằng nếu bạn phải cần đến cả phương trình để đếm số, nghĩa là ngôn ngữ của bạn có số đếm thú vị đó.

Link: https://qr.ae/TWn97i

Bài trướcÝ nghĩa thực sự câu nói của Albert Einstein vào năm 1946
Bài tiếp theoLớp tiếng Hàn dành cho người nước ngoài tại Triều Tiên
Theo dõi
Thông báo
guest
19 Comments
cũ nhất
mới nhất nhiều bình chọn
Inline Feedbacks
View all comments
Bùi Đức Tài
Bùi Đức Tài
2 years ago

Tôi sẽ để đây và không cmt gì thêm nữa ?
https://www.facebook.com/374488609738947/posts/534734227047717/?sfnsn=mo

AnhNhat Nguyen
AnhNhat Nguyen
2 years ago

Tui lại nhớ đến quả Uber driver =))))

Trường Minh
Trường Minh
2 years ago

Tiếng Việt với Trung dễ đếm hơn nhờ

Nguyễn Thế Hòa
Nguyễn Thế Hòa
2 years ago

Nếu bạn thấy đếm phức tạp quá có thể dùng hệ đếm này: 1 đến 2, 2 đến 3, 3 đến 5, 5 đến 25, 25 đến 625

Nó chẳng đơn giản tí nào nhưng nó khiến hệ đếm bạn dùng trước kia có vẻ dễ hơn

Mỹ Giang Nguyễn
Mỹ Giang Nguyễn
2 years ago

Yayy cảm ơn trans bài hay ạ
Mà ngữ hệ Ấn Âu bắt nguồn từ đâu nhỉ

Hai Anh Nguyen
Hai Anh Nguyen
2 years ago

Mai Anh Nguyễn xoắn lão

Hoàng Quang Anh
Hoàng Quang Anh
2 years ago

IQ cao vãi các bạn ơi ?

Tiểu Giang Chí Đại
Tiểu Giang Chí Đại
2 years ago

Các hệ thường dùng là nhị phân, bát phân, thập phân, thập nhị phân và thập lục phân. Nhị thập thì ít dùng hơn. Thực ra cũng không quá khó hiểu đâu, chỉ là chúng ta đã quen dùng thập phân nên thấy lạ, chứ ngày xưa các cụ dùng thập lục phân và thập phân lẫn lộn cơ.

Cao Thiên Sinh
Cao Thiên Sinh
2 years ago

Ừ, nhưng đ ai như tiếng Pháp 🙂
Đếm còn phải làm tính 🙂
Thứ tiếng bị nguyền rủa 🙂 T mà không yêu phải anh người yêu người Pháp thì t dí vào học 🙂

Nguyễn Vinh Quang
Nguyễn Vinh Quang
2 years ago

Thế là ông ấy ko biết đến số đếm hệ nhị phân rồi :))

Bằng Kiều
Bằng Kiều
2 years ago

FR ??

98 = 4 × 20 + 10 + 8.
Quatre-vingt-dix-huit.

Thanh Ngô Trí
Thanh Ngô Trí
2 years ago

Đặng Trần Nam Sơn ố là la cực kì thú vị

Nguyễn Ngọc
Nguyễn Ngọc
2 years ago

Linh Phương

Đông Thanh Mộ Dung
Đông Thanh Mộ Dung
2 years ago

đúng là DM

Lê Khánh Vân
Lê Khánh Vân
2 years ago

Bây h thì mình đã hiểu được bộ đếm “trí tuệ” của tiếng Pháp có nguồn gốc như thế nào ?
Hồi xưa học tiếng Pháp, lúc ngồi học đếm số toàn ngồi lẩm bẩm “tại sao lại như vậy mà ko phải là như kia”

Nguyễn Gia Phong
Nguyễn Gia Phong
2 years ago

Tiếng Tây Ban Nha thì nó không khó hiểu vl nhưng Pháp nhưng nó DÀI VL Ạ.
vd: 1999: mil novecientos noventa y nueve (12 âm tiết 🙂 )

Anh Đinh
Anh Đinh
2 years ago

Thanh Hải check this out

Vũ Lâm Đặng
Vũ Lâm Đặng
2 years ago

T cứ tưởng 4×20+10+7 là đã dã man lắm rồi

Phạm Ngô Diễm Quỳnh
Phạm Ngô Diễm Quỳnh
2 years ago

1985:neunzehnhundertfünfundachtzig
Tiếng Việt còn dễ thở chán =))